ANA SAYFA            
(Bu sayfa en son 14 Mart 2010 tarihinde güncellenmiştir.)

 

 

HOMEROS’UN ALYBĒ’Sİ ÜNYE

 

 Araştırma : M. Ufuk MİSTEPE
(Araştırmacı - Orman Endüstri Yüksek Mühendisi)

 

Fotoğraf : Aynur Zeren TAN

HOMEROS’UN ALYBĒ’Sİ ÜNYE


Ünye'den Panoramik Görünüm : Fotoğrafı Günümüze Taşıyan - Eren TOKGÖZ (İnş. Müh.)

Tarih boyunca farklı kaynak, belge ve haritalarda kullanılan Ünye adlarının çeşitliliği, aşağıda sunduğum Ünye Adları Çizelgesi’nin hazırlanmasını zorunlu kıldı. Bu çizelgede kaynağı belli olmayan adların karşısında bir açıklama verilmemiştir.

 

Yıllar önce Amasyalı Coğrafyacı STRABON’un “GEOGRAPHIKA – Antik Anadolu Coğrafyası” adlı eserinde ve Homeros’un İLYADA Destanı’nda, aşağıdaki çizelgede yer alan adlar ile Ünye’den bahsediliyor olmaması dikkatimi çekmişti. Her halde bir başka ad ile bu eserlerde Ünye ismi yer almıştır düşüncesinden hareketle konuyu büyüteç altına alıverdim.

 

Bazı tarihçi, arkeolog ve araştırmacıların “Strabon ve Homeros eserlerinde Ünye’den bahsetmemiştir” şeklindeki tespitleri, bir Ünyeli araştırmacı olarak konuya şüpheyle bakmama vesile oldu.

 

ÜNYE'NİN ADLARI
Araştırma : M. Ufuk MİSTEPE - Kaynak : http://unyezile.com/yabanci.htm
Οινόη (İnoy olarak telâffuz edilir) Rumca'da kullanılan en resmî ve doğru yazılımdır. "Οίναιον" (telâffuz İneon) Ünye adının eski bir kullanımı. Ούνια (Unya) Rumca değil, ama Türkçe adın Rumca telâffuzu. "Οινόης" Οινόη adının -in hali. Karadeniz Rumcası'nda (Οίνος) İnos denilir. (Fonetik Destek : Paris Papageorgiou) - (109 Farklı Ünye Adı)
Farklı
Ünye Adları
Rumca
Yazılışı
Rumca
Telâffuzunun
Türkçesi
Kullanıldığı ve Yayın Tarihleri Belge ya da Kaynak
Ænöe
 
    1842 HAMILTON, William John, Researches in Asia Minor, Pontus and Armenia, in Two Volumes, Vol. I, London 1842, Chapter XVI - XVII.

Alybē
Αλυβη

ΑΛΥΒΗ

ALİVİ

M.Ö. 850

Homeros – İlyada Destanı

Annia
Αννια
ΑΝΝΙΑ ANİA 1747 Bowen, Emanuel
http://www.davidrumsey.com/maps5992.html
Auniah
Αυνια
ΑΥΝΙΑ AVNİA 1831 A Treatise on the Comparative Geography of Western Asia, Accompanied With an Atlas of Maps. By The Late Major James Rennell. Volume I, 1831, London.
Cena
Κενα
ΚΕΝΑ ΚΕΝΑ

1652
1686

La Rue, Philippe de. http://xena.lib.unimelb.edu.au/cgi/map_view.cgi#top
Cantelli, Giacomo; http://xena.lib.unimelb.edu.au/cgi/map_view.cgi#top

Cœna
 
      Hamilton, W. J., Researches in Asia Minor, Pontus and Armenia,
Hildesheim, N-York, Olms, 1984.
Coena
Κοινα
ΚΕΝΑ ΚΕΝΑ 1836 - 1840 William John Hamilton - Researches in Asia Minor, Pontus and Armenia, Newyork, 1984.
Cœnon Chorion       Hamilton, W. J., Researches in Asia Minor, Pontus and Armenia,
Hildesheim, N-York, Olms, 1984.
Conea
Κονεα
ΚΟΝΕΑ ΚΟΝΕΑ   Antik kaynaklar - Karadeniz'de Bir Boğaziçi Ünye - Osman DOĞAN
Ünye'nin Sesi Dergisi - Yıl : 1, Sayı : 2, Mayıs 1996, sh. 17.
Enoe
Ενοε
ΕΝΟΕ ΕΝΟΕ 1830 Society for the Diffusion of Useful Knowledge (Great Britain)
http://www.davidrumsey.com/maps4537.html
Énoé
Ενοε
ΕΝΟΕ ΕΝΟΕ M.Ö. 670 M. AJASSON de Grandsagne – Histoire Naturelle de PLINE, Paris, C.L.F. Panckoucke, Bibliotheque Latine – Française, Collection des Classiques Latins, Tome IV., MDCCCXXIX.
Enoë
Ενοε
ΕΝΟΕ ΕΝΟΕ 1862 Garnier, F. A.,
http://www.davidrumsey.com/maps1290.html
Enoeum
Ενοιον
ΕΝOION ENİON 1832 J.A. CRAMER - A Geographical and Historical Descriton of Asia Minnor
Eunich     1844

 

Arrowsmith, John http://www.davidrumsey.com/maps896.html
Martin, R. M. - Tallis, J.&F.
http://www.lib.unimelb.edu.au/collections/maps/walker/

Eunieh
Eνιε
EYNIE EVNİE 1846

Ağustos 1847

Mitchell, Samuel Augustus http://www.davidrumsey.com/maps1483.html
'Anchiennes Cronicques d'Engleterre' Tome Troisième, p. 156.
Jules Laurens Resimleri - http://www.inha.fr/bibliotheque/expo04/laurens.html
Euniéh
 
    1805 Jaubert, A.P. (1821) : Voyage en Arménie et en Perse fait dans les années 1805 et 1806, Paris.
Halibia
Αλιβια
ΑΛΙΒΙΑ HALİVİA 1280 - 1297 Faruk SÜMER, "Oğuzlar" adlı araştırmasında, Trabzon devlet saray müverrihi olan Paneratos'u kaynak göstererek Ünye için Halibia tâbirini kullanmaktadır. SÜMER, Faruk - Çepniler, İstanbul, 1992, sh. 13. (1280 - 1297) Türklerin Ünye yöresini (Halibia) feth ettikleri ve Trabzon'a büyük bir akın düzenledikleri bildiriliyor.
Hinio
Ινιο
ΙΝΙΟ İNİO 1391 - 1452 Osmânisches Reich und Nachbarlander 1391 bis 1452 Von Th. Menke - Mafsstab 1:5000000; Journey and Embassy to Samarkand / Black Sea Voyage.
Dal Mare di Alboran a Samarcanda. Diario Dell'ambasciata Castigliana a Tamerlano (1403 - 1406). Yazar : Anna Spinelli, 124. sh.
Homo
 
      Dal Mare di Alboran a Samarcanda. Diario Dell'ambasciata Castigliana a Tamerlano (1403 - 1406). Yazar : Anna Spinelli, 124. sh.
Homorie
Ομοριε
ΟΜΟΡΙΕ OMORİE   Antik kaynaklar - Karadeniz'de Bir Boğaziçi Ünye - Osman DOĞAN
Honie
Ονιε
ΟΝΙΕ ONİE   Antik kaynaklar - Karadeniz'de Bir Boğaziçi Ünye - Osman DOĞAN
Honio
Ονιο
ΟΝΙΟ ΟΝİΟ Orta Çağ Haritaları 'Anchiennes Cronicques d'Engleterre' par Jehan de Wavrin Seigneur et Forestel. Choix de Chapitres Inédits annotés et publiés pour la Société de l'Histoire de France par M. Dupont, Tome Troisième, p. 156.
Hunia
 
    1730 VILLOTTE, P. : Voyage d'un Missionnaire de la Compagnie de Jésus en Turquie, en Perse, en Arménie, en Arabie et en Barbarie, Paris, 280. sh.
İnaos
Ιναος
ΙΝΑΟΣ İNAOS 1652 - 1659 Antakya Patriği Seyahatnamesi - Kitabü'r - rıhle.
İnaus
Ιναυς
ΙΝΑΥΣ İNAVS   Antik kaynaklar - Karadeniz'de Bir Boğaziçi Ünye - Osman DOĞAN
İnavus
Ιναυος
ΙΝΑΥΟΣ İNAVOS 1652 - 1659 Antakya Patriği Seyahatnamesi - Kitabü'r - rıhle.
İneo
Ινεο
ΙΝΕΟ İNEO   Antik kaynaklar - Karadeniz'de Bir Boğaziçi Ünye - Osman DOĞAN
İneos
Ινεος
ΙΝΕΟ İNEO   Antik kaynaklar - Karadeniz'de Bir Boğaziçi Ünye - Osman DOĞAN
Inóï     M.Ö. 449 – M.Ö. 448 HERODOTUS – THE HISTORY OF HERODOTUS / A New English Version, ed. with copious, George RAWLINSON, Henry Creswicke RAWLINSON, John Gardner WILKINSON, Cilt : 3, 437. sh., New York, 1860.
Inoi - İnoi
Ινοϊ
ΙΝΟΙ İNOİ   http://www.turk-yunan.gen.tr/turkce/sorular_yanitlar/the_pontus.html
http://en.wikipedia.org/wiki/Oinoi
Verfolgung, Vertreibung und Vernichtung der Christen im Osmanischen Reich 1912 - 1922 - Tessa Hofmann (Hg.)
İnoïo
Ινοϊο
ΙΝΟΪΟ İNOİO Ağustos 1920 By. D. ECONOMIDES - THE PONTUS adlı eseri.
İnos
Ινος
ΙΝΟΣ İNOS   Ünye'nin Rumca adı (Gönderen : Paris Papageorgiou 13.02.2010).
İnoy yani Οινόη Οινόη ΟΙΝΟΗ İNOİ   Ünye'nin Rumca adı (Gönderen : Paris Papageorgiou 13.02.2010).
Oena
Οινα
ΟΙΝΑ İNA   http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenaref/hofmann/hof3/s0421b.html
Œna
Οινα
ΟΙΝΑ     Scripture Geography - Yazar : John R. Miles, sh. 353.
http://books.google.com/books?id=KkYHAAAAQAAJ&pg=PA354&dq=fatsa
&lr=&as_brr=1&hl=tr&cd=36#v=onepage&q=fatsa&f=false
Œnae
 
      Hamilton, W. J., Researches in Asia Minor, Pontus and Armenia,
Hildesheim, N-York, Olms, 1984.
Œnæum
Οιναιον
ΟΙΝΑΙΟΝ İNEON 1827 J.A. CRAMER, D.D. - GEOGRAPHICAL AND HISTORICAL DESCRIPTION OF ASIA MINOR; WITH A MAP.
Oenaeum
Οιναιον
ΟΙΝΑΙΟΝ İNEON   Ünye'nin Sesi Dergisi - Yıl : 1, Sayı : 2, Mayıs 1996, sh. 17.
Yazar : Michael F. Hendy - Studies in the Byzantine Monetary Economy,  C.300-1450.
Oenæum
Οιναιον
ΟΙΝΑΙΟΝ İNEON   http://www.uni-mannheim.de/mateo/camenaref/hofmann/hof3/s0421b.html
Oenaeun
Οιναιον
ΟΙΝΑΙΟΝ İNEON   Antik kaynaklar - Karadeniz'de Bir Boğaziçi Ünye - Osman DOĞAN
Oenaion
Οιναιον
ΟΙΝΑΙΟΝ İNEON 1183 - 1185 Auguste Bailly - Bizans Tarihi/Tercüman 1001 Temel Eser,
No. 47, Cilt 2, sh. 348 - 349.
Oende
 
      Dal Mare di Alboran a Samarcanda. Diario Dell'ambasciata Castigliana a Tamerlano (1403 - 1406). Yazar : Anna Spinelli, 124. sh.
Oenei
Οινει
ΟΙΝΕΙ İNEİ M.Ö. 670 SECUNDI, Caii Plinii – Historiæ Naturalis, Libri XXXVII, Excudebat Firminus Didot, Pars Secunda Continens Geographiam - Volumen Secundum - MDCCCXXVIII.
Oeneo
Οινεο
ΟΙΝΕΟ İNEO   Antik kaynaklar - Karadeniz'de Bir Boğaziçi Ünye - Osman DOĞAN
Oeneon
Οινεον
ΟΙΝΕΟΝ İNEON   Taceddin Oğulları - Mevlûd OĞUZ, Orta Zaman Tarihi, Doktora Öğrencisi, DTCF Dergisi, C. VI, Sayı 5, Kasım - Aralık 1948.
Oenes
Οινες
ΟΙΝΕΣ İNES    
Œnoe
Οινοη
ΟΙΝΟΗ İNOİ 1764

1819

Anville, Jean Baptiste Bourguignon d, 1697-1782
http://www.davidrumsey.com/maps6599.html
The Black Sea Pilot : The Dardanelles, Sea of Marmara, Bosporus, Black Sea, and Sea of Azov.
A Memoir on the Commerce and Navigation of the Black Sea, and the Trade and Maritime Geography of Turkey and Egypt - By Henry A.S. Dearborn, Vol. I, Boston, 1819, 216. sh.
Œnoë
Οινοη
ΟΙΝΟΗ İNOİ 1843 The Biographical Dictionary of The Society for The Diffusion of Useful Knowledge, Volume II, Part II, 1843, London - Committee.
Œnôe
 
    1842 Hamilton, W. J., Researches in Asia Minor, Pontus and Armenia,
Hildesheim, N-York, Olms, 1984.
Œnöe
 
    1842 HAMILTON, William John, Researches in Asia Minor, Pontus and Armenia, in Two Volumes, Vol. I, London 1842, Chapter XVI - XVII.
Oenoe
Οινοη
ΟΙΝΟΗ İNOİ 1570 Ortelius, Abraham; 1570 -  http://xena.lib.unimelb.edu.au/cgi/map_view.cgi#top
http://plato-dialogues.org/tools/loc/oenoe.htm
http://www.museumsofmacedonia.gr/Folklore/Pontiako_Katerinhs.html

http://www.ezoptravel.com/ezopnew/turkey/blacksea/unye.htm
http://www.turk-yunan.gen.tr/turkce/sorular_yanitlar/the_pontus.html
Dal Mare di Alboran a Samarcanda. Diario Dell'ambasciata Castigliana a Tamerlano (1403 - 1406). Yazar : Anna Spinelli, 124. sh.
Oenoé
Οινοη
ΟΙΝΟΗ İNOİ 1889 Vital Cuinnet - La Turqua d'Asia, Paris, 1892.
Oenoë
Οινοη
ΟΙΝΟΗ İNOİ 1862

1845

Charles Texier - Asie Mineure, Géographique, Historique et Archéologique, Paris 1862, sh. 619.
Dr. Jakob Philipp Fallmerayer - Doğu’dan Fragmanlar / 1845 (Fragmente aus dem Orient) Stuttgart und Zübingen, sh. 253.
Oenoe ats.
Cena
    1676 Sanson, Guillaume;
http://xena.lib.unimelb.edu.au/cgi/map_view.cgi#top
Œnoos
Οινοος
ΟΙΝΟΟΣ İNOOS 1871 The Patriarch and the Tsar ... - Yazar : William Palmer, Yayınlayan : Trübner and co., 1871, Orijinalin Kaynağı : Oxford Üniversitesi.
Oenos
Οινος
ΟΙΝΟΣ İNOS   Ünye'nin Sesi Dergisi - Yıl : 1, Sayı : 2, Mayıs 1996, sh. 17.
Οινόη
Οινοη
ΟΙΝΟΗ İNOİ   Oinoi or Inoi (Greek: Οινόη)
http://en.wikipedia.org/wiki/Oinoi
Oinaion
Οιναιον
ΟΙΝΑΙΟΝ İNEON 1118 - 1176 http://www.orthodoxchristianity.net/texts/TrebizondCh2.html
http://www.fortunecity.com/underworld/straif/69/engtrapez.htm
http://www.karalahana.com/english/blacksea/history.htm Ioannes Kinnamos Historia'sı.
http://www.geocities.com/TimesSquare/Labyrinth/2398/bginfo/geo/pontos.html
Oinäum
Οιναιον
ΟΙΝΑΙΟΝ İNEON 1845 Dr. Jakob Philipp Fallmerayer - Doğu’dan Fragmanlar / 1845 (Fragmente aus dem Orient) Stuttgart und Zübingen, sh. 253.
Oineum
Οινεον
ΟΙΝΕΟΝ İNEON 1840 Jakop Philipp Fallmerayer - Fragmenteaus dem Orient (Çev. Hüseyin Salihoğlu), Ankara, 2002.
Oinia
Οινια
ΟΙΝΙΑ İNİA   Antik kaynaklar - Karadeniz'de Bir Boğaziçi Ünye - Osman DOĞAN
Oinoe
Οινοη
ΟΙΝΟΗ İNOİ 1183
İlkçağdaki Adı.
John Freely - Türkiye Uygarlıklar Rehberi 2,
YKY No. 1748, İst. 2002, sh. 114.
Prof. Dr. Bilge UMAR - Karadeniz Kappadokia'sı (Pontos), Sh. 89.
Oinoh
Οινω?
ΟΙΝΟ İNO   http://www.pontos.gr/pontosgr_photos/uenye/index4.html
Oinoi
Οινοϊ
ΟΙΝΟΙ İNİ   http://en.wikipedia.org/wiki/Oinoi
Oinoie
Οινοιη
ΟΙΝΟΙΗ İNİİ İlkçağdaki Adı. ANA BRITANNICA Genel Kültür Ansiklopedisi – Encyclopaedia Britannica, Inc., Hürriyet Ofset Matbaacılık ve Gazetecilik A.Ş., Cilt : 31, İst., 1994, sh. 73.
Oinos
Οινος
ΟΙΝΟΣ İNOS   Ünye'nin Sesi Dergisi - Yıl : 1, Sayı : 2, Mayıs 1996, sh. 17.
Omtrio
Ομτριο
ΟΜΤΡΙΟ OMTRİO 1616 Bertius, Petrus;1616 - http://xena.lib.unimelb.edu.au/cgi/map_view.cgi#top
Omnie
Ομνιε
ΟΜΝΙΕ OMNİE   Antik kaynaklar - Karadeniz'de Bir Boğaziçi Ünye - Osman DOĞAN
Omnio
 
      Dal Mare di Alboran a Samarcanda. Diario Dell'ambasciata Castigliana a Tamerlano (1403 - 1406). Yazar : Anna Spinelli, 124. sh.
One
Ονη
ΟΝΗ ONİ   Müellifi : M. BAHATTİN - Resimli Ünye Rehberi, Resimli Ay Matbaası, 1930, İstanbul, 80 sh.
Onea
Ονεα
ΟΝΕΑ ΟΝΕΑ    
Onei
Ονει
ΟΝΕΙ ΟΝΕİ M.Ö. 670 SECUNDI, Caii Plinii – Historiæ Naturalis, Libri XXXVII, Excudebat Firminus Didot, Pars Secunda Continens Geographiam - Volumen Secundum - MDCCCXXVIII.
Oneo
Ονεο
ΟΝΕΟ ΟΝΕΟ M.Ö. 670 Sıtkı ÇEBİ - Ordu Tarihi ve 50. Yılda Ordu Şehri / Ordu Ticaret ve Sanayi Odası, 1973, 128. sh. - SECUNDI, Caii Plinii – Historiæ Naturalis, Libri XXXVII, Excudebat Firminus Didot, Pars Secunda Continens Geographiam - Volumen Secundum - MDCCCXXVIII.
Oneum
Ονεον
ΟΝΕΟΝ ΟΝΕΟΝ M.Ö. 670 SECUNDI, Caii Plinii – Historiæ Naturalis, Libri XXXVII, Excudebat Firminus Didot, Pars Secunda Continens Geographiam - Volumen Secundum - MDCCCXXVIII.
Oney
Ονει
ΟΝΕİ ΟΝΕİ   Müellifi : M. BAHATTİN - Resimli Ünye Rehberi, Resimli Ay Matbaası, 1930, İstanbul, 80 sh.
Onie
Ονιε
ΟΝΙE ΟΝİE   Antik kaynaklar - Karadeniz'de Bir Boğaziçi Ünye - Osman DOĞAN
Onié
Ονιε
ΟΝΙE ΟΝİE   Bibliothèque des écoles françaises d'Athènes et de Rome, Yazar : École française d'Athènes, École française de Rome, A Travers L'Asie Mineure. Yayınlayan: E. de Boccard, 1980
Oninio
Ονινιο
ΟΝΙΝΙΟ ΟΝΙΝΙΟ 1570 Forlani, Paolo; 1570 - http://xena.lib.unimelb.edu.au/cgi/map_view.cgi#top
Onio
Ονιο
ΟΝΙΟ ΟΝΙΟ 1391 - 1452 Osmânisches Reich und Nachbarlander 1391 bis 1452 Von Th. Menke - Mafsstab 1:5000000
Onitrio
Ονιτριο
ΟΝΙΤΡΙΟ ONITRİO 1570 Ortelius, Abraham; 1570 - http://xena.lib.unimelb.edu.au/cgi/map_view.cgi#top
Onitrus
Ονιτρος
ΟΝΙΤΡΟΣ ONİTROS 1716 Moll Herman http://www.lib.unimelb.edu.au/collections/maps/walker/
Onoe
 
      Verfolgung, Vertreibung und Vernichtung der Christen im Osmanischen Reich 1912 - 1922 - Tessa Hofmann (Hg.)
Ounia
Ουνια
ΟΥΝΙΑ UNİA Ağustos 1920 By. D. ECONOMIDES - THE PONTUS adlı eseri. Servet-i Fûnun Dergisi.
Ounich
 
    1819 A Memoir on the Commerce and Navigation of the Black Sea, and the Trade and Maritime Geography of Turkey and Egypt - By Henry A.S. Dearborn, Vol. I, Boston, 1819, 216. sh.
Ounié
Ουνιε
ΟΥΝΙΕ UNİE 1791
1862
Bonne, Rigobert 1727-1794 http://www.davidrumsey.com/maps888.html
Garnier, F. A., 1803-1863
http://www.davidrumsey.com/maps1298.html
Ouniê
Ουνιε
ΟΥΝΙΕ UNİE 1697 - 1782 Anville, Jean Baptiste Bourguignon d.
Ounièh
Ουνιε
ΟΥΝΙΕ UNİE   http://etext.library.adelaide.edu.au/v/verne/jules/v52ke/chapter27.html
http://jv.gilead.org.il/pg/tet/2/10.html
Ounieh
Ουνιε
ΟΥΝΙΕ UNİE 1862
XIX. Yüzyıl

Garnier, F. A., 1803 -1863 http://www.davidrumsey.com/maps1272.html
Kinneir John MacDonald.

Ounja
 
    1889 Kamus-ı A'lâm - Şemseddin SAMİ, 2. Cilt, sh. 1106 - 1107.
(Rusya'da bu adla anılan üç nehir vardır.)
Ouyo
Ουγιο
ΟΥΓΙΟ UYO   'Anchiennes Cronicques d'Engleterre' par Jehan de Wavrin Seigneur et Forestel. Choix de Chapitres Inédits annotés et publiés pour la Société de l'Histoire de France par M. Dupont, Tome Troisième, p. 156.
Uenye
Ουνιε
ΟΥΝΙΕ UNIE   http://www.pontos.gr/pontosgr_photos/uenye/index4.html
Unıa
Ουνιο
ΟΥΝΙΑ UNİA   Antik kaynaklar - Karadeniz'de Bir Boğaziçi Ünye - Osman DOĞAN
Unia
Ουνια
ΟΥΝΙΑ UNİA   http://www.ezoptravel.com/ezopnew/turkey/blacksea/unye.htm
Voyageurs occidentaux dans l'Empire Ottoman (1600 - 1644), Yazar : Elisabetta Borromeo.
Uniah
Ουνια
ΟΥΝΙΑ UNİA 1819 Panorama de UNIAH adlı 3 parçalı Ünye'nin panoramik fotoğrafı; Pullar üzerinde Samsoun ve Trebizonde damgaları var; damgadaki tarih okunamadı.
The Black Sea Pilot : The Dardanelles, Sea of Marmara, Bosporus, Black Sea, and Sea of Azov.
A Memoir on the Commerce and Navigation of the Black Sea, and the Trade and Maritime Geography of Turkey and Egypt - By Henry A.S. Dearborn, Vol. I, Boston, 1819, 216. sh.
Unich     1823 Lucas, Fielding Jr.
http://www.davidrumsey.com/maps6315.html
Unie
Ουνιε
ΟΥΝΙΕ UNİE 1860 - 1920 Bartholomew, John George
http://www.ezoptravel.com/ezopnew/turkey/blacksea/unye.htm
Unié
Ουνιε
ΟΥΝΙΕ UNİE   Makale ortalarındaki kartpostaldaki el yazısı.
Uniéh
 
     

Hamilton, W. J., Researches in Asia Minor, Pontus and Armenia,
Hildesheim, N-York, Olms, 1984.

Unieh
Ουνιε
ΟΥΝΙΕ UNİE 1830

1846
1860

1845

1831

Society for the Diffusion of Useful Knowledge (Great Britain)
http://www.davidrumsey.com/maps4534.html
Grassl, J. (Joseph); Meyer, Joseph, 1796 - 1856

http://www.davidrumsey.com/maps728.html
http://www.armenocide.de/armenocide/armgende.nsf/0/
95ded0aad2a0c908c1256d1500411dbe?OpenDocument

http://www.ezoptravel.com/ezopnew/turkey/blacksea/unye.htm
http://www.turk-yunan.gen.tr/turkce/sorular_yanitlar/the_pontus.html
Mitchell, Samuel Augustus http://www.davidrumsey.com/maps1479.html
Johnston, Alexander Keith, 1861 - Johnston, Alexander Keith, 1801
Dr. Jakob Philipp Fallmerayer - Doğu’dan Fragmanlar / 1845 (Fragmente aus dem Orient) Stuttgart und Zübingen, sh. 253.
A Treatise on the Comparative Geography of Western Asia, Accompanied With an Atlas of Maps. By The Late Major James Rennell. Volume I, 1831, London.
Verfolgung, Vertreibung und Vernichtung der Christen im Osmanischen Reich 1912 - 1922 - Tessa Hofmann (Hg.)
Unîeh
Ουνιε
ΟΥΝΙΕ UNİE 1897 Rand McNally and Company
http://www.davidrumsey.com/maps4436.html
Uniya
 
    1922 Map of Armenia 1922
http://www.probertencyclopaedia.com/photolib/maps/Map%20of%20Armenia%201922.htm
Uniyeh
 
    1813 Kinneir John MacDonald
Ünië
Ουνιε
ΟΥΝΙΕ UNİE   http://www.orthodoxchristianity.net/texts/TrebizondCh2.html
Ünieh
Ουνιε
ΟΥΝΙΕ UNİE 1875 Stieler, Adolf http://www.davidrumsey.com/maps1682.html
http://www.davidrumsey.com/maps1675.html
Üniya
Ουνια
ΟΥΝΙΑ UNİA 1922 Bartholomew, J. G. (John George), 1860-1920 ; John
Bartholomew and Son
http://www.davidrumsey.com/maps5401.html
Üniye
 
    1403 Ruy Gonzalez de CLAVIJO - La Route de Samarkand au temps de Tamelan, Relation du voyage de l'Ambassade de Castille à la cour de Timour Beg (Kehren, L., ed. 1990, Paris).
Ünye
Ουνιε
ΟΥΝΙΕ UNİE 1455

 

1640

 

1869

15. Yüzyıl Ünye ve Çevresinin Tarihî Kaynakları - 1455 Tarihli Ünye Tahrir Defterleri / Haz. İ. DAĞDELEN, Transkript : Ali / Fahri COŞKUN.

Evliya Çelebi Seyahatnâmesi - Evliya Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî. Haz.: Zekeriya Kurşun - Seyit Ali Kahraman - Yücel Dağlı, Topkapı Sarayı Bağdat 304 Yazmasının Transkripsiyonu - Dizini, YKY, 2. Kitap, sh. 46., I. Baskı, İst., Mart 1999, 291 sh.

Salnâme-i Vilâyet-i Trabzon Sene H. 1286 (M. 1869) - Haz.: Kudret EMİROĞLU, I. Cilt, Haziran 1993, 222 sh.

Ünyüs
Ουνιους
ΟΥΝΙΟΥΣ UNİUS   M. Şükrü FIRAT - Karadeniz'in Boğaziçi Güzel Ünye - 19 Mayıs Samsun Halkevi Dergisi, Ağustos 1947, Sayı : 85, Sh. 10
Ynio
 
      Dal Mare di Alboran a Samarcanda. Diario Dell'ambasciata Castigliana a Tamerlano (1403 - 1406). Yazar : Anna Spinelli, 124. sh.
 

Strabon, eserinde Halizones ve Khalybe üzerine yorum ve alıntılar getirmek suretiyle Homeros’un Gümüş Yurdu Alybē’sinden bahsetmektedir.

 

“Bugünkü Khaldaioi kavmine eski devirde Khalybes denirdi; ve ülkelerinin tam karşısında Pharnakia (Haritada Giresun) kurulmuştur ki denizlerinde palamut avı tabiatın sağladığı bir avantajdır. Bu balık ilk defa burada yakalanmıştır.

 

Ve karada madenler vardır, daha eski devirlerde gümüş madenleri de olduğu halde bugün sadece demir madenleri kalmıştır. Bu bölgedeki kıyı fevkalâde dardır, zira orman ve madenlerle dolu olan dağlar bunun hemen üstündedir ve kıyının çoğu işlenmemiştir. Böylece, madencilere hayatlarını kazanabilmeleri için madenler ve denizle meşgul olanların da geçimlerini sağlayabilmeleri için balıkçılık, bilhassa palamut ve yunus avı kalır…

 

Böylece, zannımca şâirin Halizones dediği ve kataloğunda Paphlagonia’lılardan sonra zikrettiği kimseler bunlardır. «Fakat Halizones kavmi Odios ve Epistrophos tarafından gümüşün çıktığı Alybē’den çok uzaklara götürülmüşlerdir.» Bilhassa barbar kavimler arasında isimlerin çok değiştiği zamanlarda, Alybē’nin Khalybes olarak değiştiği kabul edilmezse, halen Khaldai’ların isimlerini Khalybe’lerden aldıklarını ispat etmek de imkânsız olur.

 

Skepsis’li (Kurşunlu Tepe, Evciler) Demetrios «Alybes»in «Khalybes» olarak değişmesinden şüphe eder ve bunu neyin takip ettiğini ve ne ile uyuştuğunu ve bilhassa şâirin Khalybia’lılara niçin Halizoni dediğine işaret etmeden bu nazariyeyi reddeder.

 

Bazıları isimleri «Alazon’lar» diğerleri «Amazon’lar» olarak ve «Alybē’den» kelimesini «Alopĕ’den» veya «Alobĕ’den» şeklinde okuyarak ve Amazon’ları Kyme (Nemrut köy) yakınında Mysia ve Karia ve Lydia arasına yerleştirmek suretiyle, ki bu Kyme’li Ephoros’un fikridir, metni değiştirmişlerdir. Fakat Alybē veya bazılarının söylediği gibi «Alopĕ veya Alobĕ» bu bölgede nasıl bulunabilir? «çok uzak» ve «gümüşün çıktığı yer» nasıl izah edilebilir?

 

Bu haritada İtalya’nın Kalabriya bölgesi Halizones olarak adlandırılmıştır.

http:/www.homer.com.mx/Homeric_Geography/Atlas_of_Homeric_Geography/12.pdf

 

          Burada bahse konu olan Alybē HOMEROS’un İLYADA Destanı’nda1 Alizonlar’ın başkenti olarak bahsettiği (Kitap XII, Bölüm II, paragraf 856 – 857) ve Alübe olarak okunan yerleşim birimidir. Alizonlar ise Troyalılar’ın ortağı Bithynialı (?) bir kavimdir (II. 856 – 857. V 39).

 

          İlyada, Homeros adında Anadolulu bir ozanın yarattığı bir destandır. İlyada İonya lehçesiyle yazılmıştır. (Sh. 64).1

 

Herodotos “Onlar benden dört yüzyıl önce yaşadılar” demektedir (Hist, II, 53). O halde Herodotos İ.Ö. 450 sularında yaşadığına göre, Homeros da İ.Ö. 850 sularında yaşamıştır (Sh. 8).1

İlyada Destanı’nda söz konusu paragraf ve İngilizce metni şöyledir :

 

“Böyle dedi, çekti götürdü saldırgan Ares’i, oturttu Skamandros’un çimenli kıyılarına. Danaolar da boyun eğdirdiler Troyalılar’a. Önderlerin her biri yakaladı bir eri, erlerin Başbuğu Atreusoğlu Agamemnon ilkin, Alizonlar’ın önderi iri Odios’u arabasından devirdi, dönüp kaçmak isteyince o, kargıyı sapladı sırtına, sapladı omuzları arasına tam, deldi göğsünü, düştü küt etti, üstünde silâhları çangırdadı. (Sh. 146)

 

Odios’la Epistrophos komuta eder Alizonlar’a, ta uzaklardan gelirler, gümüşün yurdu Alybe’den.”

 

“Odius and Epistrophus were captains over the Halizoni from distant Alybe, where there are mines of silver.”2

 

Ortada bâriz olan bir GÜMÜŞ sözcüğü vardır ve her araştırmacının dikkatini çeken önemli bir ip ucudur.

 

Şemseddin Sami XIX. yy'da Ünye'yi şöyle anlatır: "Trabzon Vilayeti'nin Canik Sancağı'na bağlı kaza merkezi bir kasabadır. 6.700 kişilik nüfusu vardır. Limanındaki tezgâhlarda gemi yapılır.Ticareti oldukça canlıdır. Kırım ve İstanbul'a ticaret ilişkisi süreklidir. Kazanın toplam nüfusu 50.778'dir. Başlıca tarım ürünleri tahıl, baklagiller, keten, kenevir, sebze ve meyvedir. Kazada mermer ve madencilikle uğraşanların sayısı günden güne artmaktadır. Ayrıca kazada simli kurşun (gümüşlü kurşun), demir ve manganez gibi madenler de işletilir".3

 

Şirin Ünye Gazetesi’nin 11 Ekim 2006 tarihli baskısında “Ünye’de Bir Ton Altın Madeni Var” ana başlık haberinde şöyle denilmektedir : “Ordu İli’nin yer altı kaynakları bakımından oldukça zengin olduğu, altın, gümüş, kaolen, bentonit, demir, mermer gibi madenlerin bölgede bol miktarda bulunduğu, Ünye’nin Kumarlı Köyü’nde 1 ton altın rezervi olduğu ortaya çıktı.” Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Hilmi GÜLER’in Japonlar’la yapılan işbirliği doğrultusunda uzaydan uydu vasıtasıyla bölgenin maden haritasını çıkarmak için başlattığı çalışmalarda bugüne kadar elde edilen bilgiler oldukça umut verici bulundu.4

 

Gümüş sözcüğünü baz alarak “Giresun’un Yerli Halkı Lâzlar” makalesinde «Ünlü destan şairi Homeros, İliada adlı eserinde Troialılara yardıma gelen ulusları sıralarken Alizonlar adlı bir halktan söyle bahseder : "... ta uzaklardan gelirler, gümüşün yurdu Alybe'den..." Buradaki ifadede adı geçen "gümüşün yurdu Alybe" ifadesi akla ilk olarak Gümüşhane ilini getirmektedir. Ayrıca Giresun'un güney kısımlarında da pek çok maden yatağının var olduğunu bilmekteyiz. Ayrıca daha sonraki kaynaklarda Khalybe adıyla geçecek olan Alizon halkının Ünye - Ordu - Giresun - Gümüşhane - Trabzon civarında yaşadığı tarihî kayıtlarla sabittir. Lâz adının nereden geldiğini araştıran tarihçiler Alizonları Lazların atalarından olarak kabul etmiş, Laz adının Alaz/Alazon/Alizon adından geldiği sonucuna varmışlardır.

 

          Yeri gelmişken Lazların anayurdunun neresi olduğunu araştıran bir kısım tarihçilerin Samsun-Giresun civarını Lazlar’ın ilk yurdu olarak gösterdiğini; daha sonra Lazlar’ın daha da yayılarak doğuda kalan bölgelere de yerleştikleri yönünde bir tezin olduğunu da kesinlik ihtimali olmamakla beraber, bir dipnot olarak aktaralım.» yorumunu getirmişlerdir.5

 

          Başka bir kaynakta ise daha objektif kriterler ele alınarak konuya sağlıklı bir açıklama getirilmeye  çalışılmıştır. Bu yayına göre :6 « Karadeniz kıyılarına gelen bir başka topluluk ise Asurlulardı. Asurlular ticari sahada bir hayli ilerlemişler;Karadeniz bölgesinden altın ve gümüş madenleri alarak ülkelerine götürmüşlerdi. Asurluların Karadeniz’e geldikleri yıllarda meşhur Truva Savaşı başlamıştı. Yunanlı Ispartalı’larla Truvalı Homer, Truvalılar’a yardıma koşan Karadenizli askerleri şöyle tarif etmektedir :” … "Şurada,güneşin maden ocaklarında olgunlaşan gümüşün özelleştirdiği uzak ülkelerden gelen Halizonyalı birlikler…….”

 

          Burada, Homer’in Halizonyalı olarak tanıttığı Anadolu’nun en usta demircileri gümüşü kullanan Kalibler’di. Bu kavme HALİP denirdi. Oturdukları topraklar ise Énoé ve Cotyore bölgesi topraklarıydı. Asurlu’lar Truva savaşları’nın sona ererek Hitit Devleti’nin de ortadan kalkmasından sonra, Karadeniz bölgesiyle daha geniş çapta ilgilendiler; ticaretlerini genişletmeye çalıştılar.

 

ALYBE (Okunuşu : ALÜBE)

http://www.acnet.ge/catastrophes/III_2.htm

 

          KALİBLER : Milâd’dan yüzlerce yıl önce, Asya’dan Anadolu’ya göçerek, Hitit Devleti’nden ayrı, müstakil bir topluluk halinde yaşamakta idiler. Karadeniz’in güney kıyılarında, M.Ö. VII. Yüzyıl’da yerleştikleri için, bu bölgeye KALİBYA adı verilmiştir. Kalibler, demircilikte ustalıklarıyla tanınmışlardır. Çeliği de onlar bulmuşlardı.»6

 

          Başka bir kaynağın getirdiği yorum ise;7

 

          “Homeros’un sözleri şöyle sürüyor : “Odios ile Epistrophos komuta eder ALİZONLARA, ta uzaklardan gelirler, gümüşün yurdu ALYBE’den.” Homeros destanında “Alizonlar” diye madencilikle uğraşan bir halktan söz ettiğinden beri, bu memleketin yeri konusu tartışılmaktadır. En eski tartışmalar Strabon’un Geographika adlı kitabında yer alıyor. Destanda Alizonlar’ın gümüşün yurdu Alybe’den geldikleri söylediğine göre Alybe ülkenin, Alizon ise halkın adıdır.

 

          Homeros’dan 300 yıl sonra, İ.Ö. 4. yüzyılda Mezopotamya’nın Kunaksa kenti yakınında yapılan savaşta Kyros’un sağ kalan askerleri anayurtları Yunanistan’a dönmek için önce Karadeniz kıyılarında Khalyb ülkesine girdiler. Herhalde Ksenophon’un sözünü ettiği bu Khalyb ülkesiyle Homeros’daki Alybe ülkesi aynı yer olmalı? Üstelik Homeros Alybe için “gümüşün memleketi” diyerek bir de ipucu veriyor. Gümüş, demir ve bakır Doğu Karadeniz bölgesinde üretilen madenlerdir. Ksenophon da Khalyb’de yaşayan insanların madencilikle uğraştıklarını anlatmaktadır.

 

          Amasyalı Strabon (İ.Ö. 64 - İ.S. 21) “Alizon” adının bazen “Amazon” biçiminde yazıldığını ve bu halka bazen “Khallipid” adı verildiğini belirtiyor. “Alybe” adının ise bazen “Alope” ya da “Alobe” biçiminde yazıldığından söz ediyor. Strabon’a göre Ksenophon’un “Khalybes” dedigi halk kendi zamanındaki “Khaldai” halkı. Bu ülkede gümüş ve demir madenleri bulunuyor. Amisos’un (Samsun) doğusunda yaşayan bu halk ayrıca balıkçılıkla da geçiniyor.

 

“Alybe” ve “Khalyb” adlarının kökleri eski Anadolu dili Luvice’deki iki sözcükten gelmiş olabilir mi? Bunlar “tuz” ve “deniz” anlamlarına gelen “ali” ile “iskele” ve “kıyı” anlamlarına gelen “kala” sözcükleri. Buna dayanarak, bu sözcüklerin her ikisinin de birbirinden üç yüz yıl arayla anılan aynı yerin adına kök olduğu önerilebilir. Birincisini kullanan Homeros, hiç gitmediği ama deniz kıyısında olduğunu bildiği ülkenin “ali” sözcüğüne göre adlandırıldığını düşünüyor belki de. Ancak Ksenophon bu ülkeden geçmiş ve adını orada duydugu biçimiyle not etmiş.

 

Yunanlı Arkeolog Paris Papageorgiou; "ALYBE – HALİBİA; Eski Yunanca’da ALİBAS kelimesinden türemiştir" der. Ona göre bu kelimenin manâsı ise Değişime Uğramış Şarap = Sirke’dir.

 

Ya her iki söyleyiş biçimindeki diger hece olan “-b(e)”? Bu da belki yine Luvice’deki “aba”, “apa”, “ba”, “pa” biçimlerinde okunabilen ve “su” ya da “akarsu” anlamları taşıyan sözcüktür. Öyleyse Hellence “alybe” diye yazılan adın açılımı Luvice “ali-aba” ve “khalyb(e)” diye yazılan adın açılımı ise “kala-aba” olur  ki, bunlardan “akarsuların aktıgı deniz ülkesi” ve “akarsuları olan kıyı ülkesi” anlamları çıkar. Her iki anlam da Anadolu’nun Doğu Karadeniz coğrafyasına tamamen uymaktadır.

 

Alybe/Khalyb ülkesinin yerini tam olarak bilmedigimiz gibi, sınırları konusunda da herhangi bir bilgimiz yok. Ksenophon, Khalyb halkıyla önce Karadeniz kıyısından uzakta, anlaşıldığı kadarıyla Çoruh Nehri (Herpasos) ovasında karşılaşıldığını, daha sonra da kıyıya yakın bir yerde yeniden ortaya çıktıklarını yazıyor. Öyleyse Khalyb ülkesi maden yatakları olan geniş bir coğrafyayı kapsamaktadır. Strabon da bu ülke halkının Samsun’un doğusunda yaşadığını söyleyerek bu yargıyı destekliyor.

 

Alybe/Khalyb halkı maden yataklarını ellerinde tutmak için sınır boylarında düzenli ordular bulundurmuş olmalılar. Kaldı ki, Ksenephon Kalyb askerlerinin silâh ve giysilerini, savaş yöntemlerini ve savaşkan kişiliklerini ayrıntısıyla anlatırken böyle bir düzenli orduya işaret ediyor. Homeros da Troia Savaşı’nda (İ.Ö. 12. yüzyıl) “yardıma gelen ordular arasında Alybe/ Khalyb ülkesi orduları da bulunuyor.” demektedir.7

 


http://www.acnet.ge/catastrophes/III_2.htm

 

Diğer bir çalışmada “GÜNEY KARADENİZ HALKLARI”8 başlıklı makalede “Ksenophon’a göre, Karadeniz sahilinde yaşayan kavimler, Kholh’lar, Mossinoik’ler, mitolojik Amazonlar, Khalyb’ler yahut Halizon’lar ve Trakyalı adı ile andığı diğer bazı milletlerdir. Bunların adlarını, bazı şahıs isimleri ile birlikte kısmen burada kısmen Ek Lügatçe’de inceleyeceğiz.” diyerek, şöyle devam edilmektedir.

 

KHALYBES (HALİZONLAR), KHALDA(i) VE MOSYN(İ), MOSYNOEK(İ)

 

Strabon, Alazon, Halizon ve Amazon kelimelerinin kullanılışındaki kargaşadan bahseder. (XII.3.20.22) Herodot, Borysthenes (Dnieper) Irmağı’nın yakınında yaşayan Alazon İskitleri’nden söz eder. (IV.17) Homeros’ta, kelime Alizon (İlyada II) ve Halizon (a.e.V) şekillerinde geçer : “Ve Alizonlar, Odios ve Epistrophos’un kumandasındaydılar; onlar, gümüşün çıktığı, uzak Alybe’den gelmişlerdi.”

 

Strabon Alybe denen yerin, Kızılırmağın doğusunda olduğunu söyleyerek Halizon’ları, Küçük Asya’da yaşayan ve Yunanlı olmayan en önemli kavimlerden saydığı Khalyb’lerle birleştirir (XII.3.20; XV.5.23) ve eski Kahlyb’lerin kendi zamanında Amisos (Samsun) ile Trabzon arasında yaşayan Khaldai kavmi olduğunu iddia eder. (XII.3.19,28)

 

Ksenophon zamanında, kavimlerin en savaşçı olanı diye tarif ettiği Kahlyb’ler yine aynı bölgede yaşıyorlardı. (IV.6,7;V.5) Herodot, Khalyb’lerin Lydia kralı Kroesus idaresindeki milletlerden biri olduğunu yazar. (I.28)

 

Halizon, Khalyb ve Khald(ai) kavimlerinin adları, aşağıda görüleceği gibi, birbirine ve aynı zamanda Amazon adına çok benzemektedirler.

 

Halizon ((1) < Türkçe Kal-ı(g)-don “ebedi kıyafet; ebedi öz”) - Halizon ((2) < Türkçe Kal-ı(g)-don “çevik öz”)

 

Halizon(es) kelimesinde, Amazon adındaki ama “ana” yerine kalı “ebedi” kelimesi kaim olmuştur. Böylece (1) Hali-zon > Hali-zon < Türkçe Kalı-don “ebedi öz”: “kal-ı / kal-ık “gök, yukarı kat, sema; kalmış, kalan (ebedi)” ki kal- “kalmak” fiili ve -ık /-ıg ekinden oluşmuştur. Kelimenin bir diğer etimolojisi de yapılabilir :

 

(2) Hali-zon < Türkçe Kalı(g)don “çevik öz”, kelime anlamıyla, “sıçrayan (kişi)” (O. Türkçe kalı- “sıçramak”), ki bu anlam Homeros’un Amazon kraliçesi için kullandığı ‘çevik Myrina’ tâbirinin belki de kaynağını teşkil eder.8

 

Bir diğer etimolojik araştırma Türkçe kökenlere dayandırılan kelimelerin Kerkük ve Azerbaycan Türkleri atalarına da uzandığına belge teşkil etmektedir.9

 

Khalyb (< kerkük ve Azeri Türkçesi Kal-ıp “kalmış;ebedi”) : Khalyb kelimesinin bu yorumunda, normal Türkçede 3. şahıs geçmiş zaman partisipini oluşturan –mış ekine tekabül eden Kerkük ve Azerbaycan Türkçesindeki –ıp eki ile kal- fiilinden bir isim-sıfat oluşturulmuştur.

 

Khald(ai) (< Türkçe Kal-dı “kalan: ebedi”) : Khaldai kelimesi de Türkçe’dir : Khald(ai) < Khaldu < Türkçe kal-di, kelime anlamıyla, “kalmış olan, kalan; ebedi,” ki burada kal- fiilinden 3. şahıs tekil geçmiş zaman sıygası –dı ile bir sıfat-isim hali oluşmuştur.

 

Muhtemelen Kerkük ve Azeri Türkçesi’ni içeren Khalyb adı, ve aynı halk olan Khald’ların da Babil’de yaşamış Khaldu’lar veya Kalde’lilerle ilişkili olması gerektiği düşünülürse, bu halkları bugünün Kerkük ve Azerbaycan Türklerinin de ataları sayabiliriz.9

 

Diğer bir araştırmada : “Aynı şekilde tabletlerde okunan Luuiia [Luviya, Luvya ] Luuana, Lusa, Lusna , Lykia ve Kilykia adları da, Abhazya’da da krallık yapan ‘Lov-Luv-Lo-Lu-Li’ aileleriyle ilişkili olabilir. Fakat ‘Lo/Lov’ halkının asıl ülkesi ‘gümüş ülkesi’ olarak adlandırılan ‘Alybe-Alope-Alobe’dir.” denilmektedir.10

 

Tarihsel veriler aktarılırken bazı yazarların eski metinleri tahrif ettiklerini ve nasıl – neden sorularına cevap vermediklerini belirten Strabon açıklamalarına şöyle devam etmiştir. “Demetrios’un, kabullendiği diğer şeyler hoş görülemez; çünkü her ne kadar gümüş madenlerinin şimdi Khalybe’liler memleketinde olmadığı halde daha eski zamanlarda orada bulunabileceğini teslim ediyorsa da diğer hususu, yani onların demir madenleri kadar hem ünlü hem de kayda değer olduklarını teslim etmemektedir. Fakat şöyle sorulabilir, onların demir madenleri gibi ünlü olmasını ne önlemektedir? Veya demir bolluğu bir yeri ünlü yapabilir de gümüş bolluğu yapamaz mı?”11

 

John Freely, “Türkiye’nin Karadeniz Kıyısı” adlı eserinde Ünye’deki demir madeni ocakları hakkında şunları söylemektedir.12

 

       

 

“Oinaion Kalesi'nin Hamilton tarafından ziyareti onun demir madenini keşfetmesini de söyledi. Bunu şöyle anlatır : İlk başarısız denemeden sonra Ünieh'e dönmeye hazırlandığım sırada getirdiği ormanda 3 - 4 siyah kulübe gördüm. Bunların demir ocağı olduğu söylendi. Bana bilgi veren, ayrıca yukarıdaki tepelerde de demir işleriyle uğraşanların olduğunu söyledi. Oinaion Kalesi'ni gördükten sonra, Niksar'a giden karayolunda diğer bir keşif yolculuğuna başladık.”

 

Charles Texier’in Küçük Asya’sında “Homeros’un Halizones adını verdiği Chalybeler, bu Mosynaikler’in üst tarafındaki memleketi işgal ederlerdi : «Odius ve Epistrophius, Alybé Halizonelarını, bu uzak memleketten gümüşün çıktığı yere sevk ediyorlardı. Bundan anlaşıldığına göre Gümüşhane’de simli kurşun madeni, yerin üzerindeydi ve antik dönemden beri işletiliyordu. Bugün Kürt adı verilenler, Taoques ve Carduques’dir.»13

 

 

Günümüz Ünye arazisinin jeokimyasal yorumunu yapan Maden Mühendisi Necati TÜYSÜZ’ün araştırma sonuçlarındaki Gümüş (Ag) ile ilgili ortaya çıkardıkları istatistikî rakamları aşağıda çizelge halinde veriyorum.14

 

Elementler arasındaki ilişki araştırılmış ve en iyi ilişki en yüksek korelasyonla Pb ile Zn arasında saptanmıştır (Çizelge 1). Benzer olarak Pb – Cd, Zn – Cd, As – Ag (Gümüş), As – Sb, Cu – Ag (Gümüş) ve Co – Ni arasında iyi ilişkiler saptanmıştır.

 

Çizelge 1 : Orijinal Verilere Ait Korelasyon Katsayıları

 

Cu

Pb

Zn

Co

Ni

Cd

Sb

Mo

As

Ag

Au

Gümüş

.65

.29

.25

.02

-.01

.32

.54

-.06

.71

1

.06

Altın

.02

.09

-.02

-.07

-.01

-.01

-.01

-.04

.01

.06

1

 

Çizelge II ise 11 değişkene ait özel istatistik verileri içermektedir. Yamukluk (skewness) katsayısından da anlaşılacağı gibi bütün dağılımlar pozitif yamukluk göstermektedir. Özellikle altın yüksek yamukluk arzeder.

 

Çizelge 2 : Temel İstatistik Parametreler (Ag ppm – Au ppb)

 

Cu

Pb

Zn

Co

Ni

Cd

Sb

Mo

As

Ag

Au

Aritmetik Ortalama

434.2

699.9

760.5

15.6

16.0

31.1

28.2

7.0

61.5

3.9

172.9

Yamukluk

5.3

3.7

3.6

2.2

1.0

6.8

5.4

2.8

6.4

8.8

10.7

Yamukluk (log10)

1.0

0.9

1.0

-0.6

-2.0

3.3

2.2

0.6

-0.2

2.3

1.4

 

Regresyon analizi ile kayaç faktörünün neden olduğu element değerlerindeki değişimler giderildikten sonra geri kalan değerlerin Ana Bileşenler Analizi yapılmış ve sonuçlar Çizelge 3’te verilmiştir.

 

Çizelge 3 : Artık Değerlerin (Residuals) Ana Bileşenler Analizleri

 

Cu

Pb

Zn

Cd

Sb

Mo

As

Ag

Au

F1

0.40

0.41

0.36

0.34

0.32

0.07

0.24

0.42

0.30

F2

0.07

-0.22

-0.39

-0.40

0.35

0.40

0.55

0.04

0.20

 

Buna göre, orijinal değerlerin Ana Bileşenler Analizi ile değerlendirilmeleri sonucunda 1. ve 2. faktörlere bağlı cevherleşmelerde görülmeyen Altın artık değerlerle yapılan Ana Bileşenler Analizi’nde 0.3 ve 0.2 gibi önemli faktör değerleri (eigenvalue) ile bu cevherleşme fazları içerisinde yer almıştır (Gümüş ise 0.42 ve 0.04 faktör değerlerini haizdir).14

 

VIII. Beş Yıllık kalkınma Plânı verilerine göre Şubat 2000 itibarıyla Ordu – Ulubey – Akoluk Gümüş rezervlerinin 1.048.000 ton olduğu bilinmektedir.15

 

Korgan‘da Tatarcık Köyü sınırları içersinde bulunan ve günümüzde yine maden ormanı adı ile anılan mıntıkada, yine Korgan‘ın bazı yaylalarında özellikle Yalman civarında demir cüruflarının, işletilmiş maden yataklarının izlerinin bulunması, Kalip’lerin ve Mitridat’ların bu yerlerde M.Ö. 12 yy‘da yaşadıklarını göstermektedir. Kalip’ler ve Mitridat’lar en kuvvetli çağlarında demir madenleri ile ilgiliydiler.16

 

Ordu’nun 61 km güneyinde olan Çambaşı yaylasında Kalipler’e ait olduğu tahmin edilen metruk demir madenleri bulunmaktadır.17

 

Diğer bir maden ve metalürji araştırmasında18 “Çarşamba – Ünye Sahil Kumlarından Demir Kazanma Olanakları” üzerinde Serap AKIN, Oktay YALGIN ve Mehmet KAYADELEN’in bulguları ışığında şu veriler elde olunmuştur.

 

M.T.A. Enstitüsü tarafından sahilden 10 – 15 m uzakta, sahile paralel bir hat boyunca 2 km uzunluğundaki bir plâj işletilebilecek minimum rezerve sahip olabileceği düşünülerek birer kompozit numune elde edilmiştir. Konsantrede yeterli Fe (Demir) kazanılmasına karşılık TiO2 % 5.90 gibi bir değer de olmaktadır. Araştırmada ilk dört manyetik konsantrenin ekonomik sınır içine alınabileceği gösterilmektedir.

 

Doğu Karadeniz sahil kumlarından demir kazanma olanağı önemini yitirmemektedir. Türkiye’de son fiyatlara göre elektrik enerjisi ve kok fiyatı baz alınırsa kalkınmakta olan bir ülke olarak Türkiye’nin demir cevheri ihtiyacının yurtiçi kaynaklarından karşılanabilmesi için bu cins yatakların değerlendirilmesi yoluna gidilebileceği anlaşılmaktadır. Sahil şeridi boyunca büyük miktarlarda birikmiş ve deniz hareketleri nedeniyle doğal olarak biraz zenginleşmiş kumlar, karada ve deniz içinde uzanmaktadırlar.

 

Doğu Karadeniz plaserlerinin rezerv ve tenör durumlarını sıhhatli olarak saptamak için elde henüz yeterince veriler yoktur. Bununla beraber arazi gözlemleri, mevcut kimyasal ve teknolojik veriler, jeofizik anomaliler ve sahanın jeolojik – jeomorfolojik durumları göz önüne alındığında ekonomik olabileceği gerçeği ortaya çıkmaktadır.18

 

         Trabzon Vilâyeti Salnameleri’nde19 Canik Sancağı Madenleri’yle alâkalı bölümler incelenecek olursa “Kezalik Ünye'nin Çakalu karyesinde Simli Kurşun madeni olup, müceddiden zuhûr etmiş ve servet-i tabiiyesi vasat halde bulunmuştur. (Cilt 13, sh. 329 – 333 ve Cilt 14, sh. 339)

 

         Basma Kigork'un Ünye'de Bulduğu Gümüş Madeni

 

        Osmanlı teb'asından Basma Kigork adlı madenci, Canik ve Tokat yöresinde bulduğu madenler ile ismini bize duyurmaktadır. Ünye ve Fatsa civarında da araştırmalar yapan Basma Kigork, Mayıs 1856 yılında Ünye'de bulduğu gümüş madeni için işletme izni istemiştir. Hazine-i Hassa Nezareti Kasım 1856'da Basmaoğlu Kigork'un bulduğu gümüşlü kurşun madeni imtiyazının kendisine verilmesi isteğine verilecek cevap nasıl olacağını sormaktadır. Daha sonra Canik Sancağı'nda Ünye ve Fatsa Kazâları'nda Basmaoğlu Kigork'un bulduğu gümüş ve kurşun madenlerinin 20 sene müddetçe işletmesi için kendisine emr-i âli verilmesine karar vermiştir.24

Mehmed Neşet Bey'in Uhdesine Verilecek Olan Gümüş ve Kurşunla Karışık Çinko

Trabzon Vilâyeti dahilinde Samsun Sancağı'nın Ünye Kazâsı'nda Çoraki, Çotalı, Başköy ve Keş Köyleri'nde bulunan ve Abdullah Beyzâde Mehmed Neşet Bey uhdesine verilecek olan gümüş ve kurşunla karışık çinko madeninin ihale ferman-ı âlisine alınacak 12 madde ve bir de hususî madde ile toplam on üç madde hazırlanmış, daha sonra ise yapılan ilâvelerle mukavelenâmesinin madde sayısı on yediye çıkarılmıştır. Maadin ve Fenni Heyeti'nden mazbata ile ifade kılındığı gibi zikri geçen ruhsatnâme üzerine nizâmiye müddeti içinde verilen örnek, tahvil ettirilerek tonilâtoda 427 buçuk kilo kurşun ve 300 gram gümüş ve yüzde 41 ve23 kesir çinkoyu hâvi olduğu anlaşılmıştır.24

Çinko ile karışık gümüşlü kurşun madeninin sahipli arazide 25 Ağustos 1895 tarihinde eline verilen bir araştırma ruhsatnâmesiyle Hacı Fehim Efendi tarafından meydana çıkarılmıştır. Madenin kararlaştırılmış şartları ve 99 sene müddetle Abdullah Beyzâde Mehmed Neşet Bey uhdesine ihalesi görüşüldüğüne dair Şurayı Devlet Tanzimat Dairesi'nde kaleme alınıp, Mülkiye Dairesi'nden tasdik ve Meclis-i Mahsus-ı Vükelâ'dan zeyl olunan mazbata lefleriyle beraber arz ve takdim olunarak padişahın fermanın çıkması için padişaha sunulmuştur.24

Son olarak Ordu ve ilçelerinin maden zenginliği açısından elde olunan son verilerine bakalım :20 “Doğu Karadeniz Bölgesi'nin ekonomik ve sosyal yönden en geri kalmış illeri arasında yer alan Ordu'nun yeraltı kaynakları bakımından oldukça zengin olduğu, altın, bakır, linyit, çinko, bentonit, demir, mermer gibi madenlerin il genelinde bol miktarda bulunduğu ortaya çıktı.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'ndan edinilen bilgilere göre, Japonlar'la yapılan işbirliği doğrultusunda uzaydan uydu vasıtasıyla Karadeniz Bölgesi'nin maden haritası çıkarıldı. Uydu fotoğraflarına göre Ordu'da bilinen madenler olan bakır, çinko, bentonit dışında altın, gümüş, demir, kaolen ve mermer yatakları bulunduğu ortaya çıktı. Edinilen bilgilere göre, Ünye'nin Kumarlı mevkii ile Ulubey İlçesi'nin Akoluk ve Sayaca bölgelerinde altın yatakları bulunduğu belirlendi. Ünye-Kumarlı mevkiindekinde 1 ton kapasiteli altın bulunduğu tespit edildi. Çambaşı Yaylası Fundacık mevkiinde 750 bin ton demir, Ünye-Kumarlı sahasında 107 ton gümüş olduğu ortaya çıktı.20

Anthony Bryer ve David Winfield, “The Byzantine Monuments and Topography of the Pontos” adlı eserinin OINAION AND THE DISTRICT OF CHALYBIA adlı bölümünde “Oinaion, önemini gemi inşa sanayiine (ilk defa onikinci yüzyılda telâffuz edilmiştir).21 Güney’e doğru dağın yaklaşık 70 km ötesindeki Neokaisareia’ya olan geçidine ve antik çağdan XIX. yüzyıla kadar muhtemelen bu bölgeye adını veren demir işçileri ile meşhur olan ή Xαλυβία bölgesine borçludur.22

Chalybia, genelde, Thermodon (Terme Irmağı) Nehri ile Jason (Yason) Burnu arasında bulunan – yaklaşık 70 km genişliğinde ve 30 km derinliğinde bir alan - Pontus Dağları’nın Kuzey eteklerinde olarak tanımlanmaktadır.”23 demektedir.

Belgeler Işığında Varılan Sonuç :

·        Alybē (Alübe), sahilde Karadeniz kıyısında bir yerleşim birimidir.

·        Hellence “alybe” diye yazılan adın açılımı Luvice “ali-aba” ve “khalyb(e)” diye yazılan adın
                   açılımı ise “kala-aba” olur  ki, bunlardan “akarsuların aktıgı deniz ülkesi” ve “akarsuları olan
                   kıyı ülkesi” anlamları çıkar.

·        Alybe, Alizonlar’ın başkentidir.

·        Khalyb ülkesi maden yatakları olan geniş bir coğrafyayı kapsamaktadır.

·        Strabon Khalyb halkının Samsun’un doğusunda yaşadığını teyit etmektedir.

·        Halizones kavmi Odios ve Epistrophos tarafından gümüşün çıktığı Alybē’den çok uzaklara
    götürülmüşlerdir.

·        Karada madenler vardır, daha eski devirlerde gümüş madenleri de olduğu halde bugün bol
    demir madenleri
yanında az miktarda da olsa gümüş madenleri kalmıştır.

·        Homer’in Halizonyalı olarak tanıttığı Anadolu’nun en usta demircileri gümüşü kullanan
    Kalibler’di. Bu kavme HALİP denirdi. Kalibler, demircilikte ustalıklarıyla tanınmışlardır.
    Çeliği de onlar bulmuşlardı.

·        Bu itibarla Homeros’un Gümüş Yurdu Alybē’si ÜNYE’dir.

 

İşte BURADA DURMAK LÂZIM..
ÇÜNKÜ ALYBĒ, Şirin İlçemiz ÜNYE !!!

 

Belgeler ışığında Homeros’un Alybē’sini, araştırmacıların emek ve katkılarıyla bezeyerek hemşehrilerime armağan etmiş oldum. Belge bulunduğunda bilgi susar.. aksine belge ortaya konulmadıkça bu bilgiler ışığında Alybē, Ünye olarak tarihte olması gereken yerini almaya devam edecektir.

 

KAYNAKÇA

 

1 HOMEROS – İLYADA (Destan) - Can Yayınları Ltd. Şti., 18. Basım 2004, 589 sh., Eski Yunanca aslından çevirenler : Azra ERHAT / A. Kadir.

2 http://www.web-books.com/Classics/Poetry/Homer_Iliad/Homer_IliadC2P6.htm

3 http://www.angelfire.com/co2/hakan19/unye.htm

4 Şirin Ünye Gazetesi – Yıl : 46, Sayı : 3278, 11.10.2006, sh. 3.

5 http://www.geocities.com/girasunnet/giresuntarihi.html Giresun’un Yerli Halkı Lâzlar.

6 http://www.persembe-meb.gov.tr/default.asp?git=5&link=1 Perşembe İlçe Millî Eğitim Müdürlüğü.

7 http://www.sirtcantam.com/sirtcantam/yazar_det.asp?idx=58&idxd=7 Sinan KILIÇ - Homeros’un Karadenizi...

8 http://www.forumuz.biz/turk_dilinin_bes_bin_yili-48223t.html - GÜNEY KARADENİZ HALKLARI.

9 http://www.forumuz.biz/turk_dilinin_bes_bin_yili-48223t.html

10 http://www.kafkasfederasyonu.org/v1/index.php?goster=nart&id=222

11 STRABON – Coğrafya (Geographika), Kitap XII, Bölüm I – II – III, İngilizce’den Çeviren : Adnan PEKMAN, İst. Edb. Fak. Basımevi, 1969, İ.Ü. Edb. Fak. Yay. No. : 1437.

12 John FREELY - The Redhouse Guide to THE BLACK SEA COAST of TURKEY - TÜRKİYE UYGARLIKLAR REHBERİ – 2 / MARMARA ETRAFINDA - KARADENİZ KIYISI (YKY - 1748, 2. Cilt, 10. Bölüm, 3. Baskı, 179 sh. 2004/İst.).

13 TEXIER, Charles – Küçük Asya Coğrafyası, Tarihi ve Arkeolojisi (Asie Mineure), 3. Cilt, Sh. 149 – 150, Ankara 2002.

14 Ordu – Ünye – Fatsa – Aybastı Yöresindeki Altın Aramalarına Çok Değişkenli İstatistik Yöntemlerinin Uygulanması ve Jeokimyasal Yorumu – Türkiye Jeoloji Bülteni, Ağustos 1992, Cilt 35, Sayı : 2, Sayfa : 141 – 146.

15 http://ekutup.dpt.gov.tr/madencil/metalmad/oik634.pdf Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Plânı – DPT : 2623 – ÖİK : 634 – Kaynak : MTA, 1993; DPT 1993.

16 http://tr.wikipedia.org/wiki/Korgan,_Ordu

17 http://www.kenthaber.com/IlDetay.aspx?ID=210 Kent Haber – Ordu Gezgin Gözüyle – 03.02.2003.

18 Çarşamba – Ünye Sahil Kumlarından Demir Kazanma Olanakları – Serap AKIN, Oktay YALGIN, Mehmet KAYADELEN – Türkiye Madencilik Bilimsel ve Teknik 4. Kongresi, 19 – 22 Şubat 1975/Ankara, Maden Mühendisleri Odası Yayınları, Sh. 463 – 505.

19 Trabzon Vilâyeti Salnâmeleri – Ünye Kazası / Canik Sancağı Madenleri, 1888 – 1892 / Cilt 13 – 14, Temmuz 2002 – Mayıs 2005, Trabzon İli ve İlçeleri Eğitim, Kültür ve Sosyal Yardımlaşma Vakfı yayınları, sh. 329 – 333 / 339.

20 http://www.ordulum.com/haber.php?f_id=563&f_k=Ordu&b=0 Ordu Yerel Haberleri.

21 Idrisi, ed. Jaubert, 393; ed. Nedkov, 96 – 97, and note 298 on p. 146 Cf. Makarios (1658), II, 435.

22 Apollonius Rhodius. Argonautica, Book II, lines 1001 – 8; and Theophilus, ed. Dodwell, pp. XIII and 162, s.v. “Calibs” For a discussion of the name, see Magie, Roman Rule, I, 179; II, 1068 – 69.

23 The Byzantine Monuments and Topography of the Pontos - Yazar : Anthony Bryer and David Winfield - OINAION AND THE DISTRICT OF CHALYBIA.

24 DOĞAN, Osman - Tarih Boyunca Ünye, sh. 198 - 199, Ünye Belediyesi Kültür Yayınları 3, Samsun, 2003, 514 sh.

YAZDIR

   Ünye Makaleleri Sayfasına

  Dönmek İçin TIKLAYINIZ !