ANA SAYFA            
(Bu sayfa en son 12 Nisan 2005 tarihinde güncellenmiştir.)

 

 

İSMAİL
KILIÇ KÖKTEN
(ARKEOLOG)

Derleme : M. Ufuk MİSTEPE
(Araştırmacı - Orman Endüstri Yüksek Mühendisi)


Dil ve Tarih - Coğrafya Fakültesi - Ankara

İsmail Kılıç Kökten (Ünye)
(1904 - 1974)
http://www.kenthaber.com/Sayfalar/izbirakan.asp?ID=2426
KENT HABER - Türkiye’nin Buluşma Noktası

            (1904 - 1974) Bilim adamı. Ünye’de doğdu. Kütahya Sultanisi’ni (1919), Trabzon Dar-ül Muallimi’ni bitirdi (1923). 1923 - 1936 yılları arasında Samsun’da öğretmenlik yaptı. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih - Coğrafya Fakültesi’ni bitirdi. Antropoloji ve Etnoloji Enstitüsü’nde Asistan olarak öğretim üyeliğine başladı (1941).

            1947’de Doktor, 1953’te Doçent, 1959’da Prehistorya Kürsüsü Profesörü oldu. Kars, Samsun, Gaziantep, Sivas ve Antalya’da araştırmalar yaptı. Anadolu prehistoryası alanında çalıştı. 1940 - 1941’de (Prof. Tahsin Özgüç ve Prof. Nimet Özgüç’le) Samsun bölgesinde, 1946’da Gaziantep yöresinde, 1947’de Niksar çevresinde, 1946 - 1958 arasında Antalya’da (Karain) çeşitli kazılar yönetti. Karain kazılarında ele geçirilen yapıtların küçük bir müzede sergilenmesine ön ayak oldu.

            Eserlerinden bazıları : Kars’ın Tarih Öncesi Hakkında İlk Kısa Rapor (1943), Orta, Doğu ve Kuzey Anadolu’da Yapılan Tarih Öncesi Araştırmalar (1944), 1949 Yılı Tarih Öncesi Araştırmaları Hakkında Kısa Rapor (1949), Anadolu’da Prehistorik Yerleşme Yerlerinin Dağılışı Üstüne Bir Araştırma (1952), Belbaşı Kültürü Hakkında Kısa Bir Eleştirme (1962), Anadolu - Ünye’de Eskitaş Devri’ne (Paleolitik) Ait Yeni Buluntular (1962), Karain Klavuzu (1967).


Yüceler Köyü'nde Yeni Paleolitik Buluntular

ANADOLU
ÜNYE'DE ESKİTAŞ DEVRİ'NE (PALEOLİTİK)
AİT YENİ BULUNTULAR
Dr. İ. Kılıç KÖKTEN
Dil - Tarih Coğrafya Fakültesi Prehistorya Kürsüsü Profesörü/Ankara
(A.Ü. Dil ve Tarih - Coğrafya Fak. Dergisi - Cilt XX, Sayı : 3 - 4, Temmuz - Aralık 1962, sh. 275 - 278)
(Turistik Yeşil Ünye Rehberi - Sh. 57 - 62'de yayımlandı - Ankara/1969)

            Türk Coğrafya Kurumu'nun Samsun'da yaptığı XI. Coğrafya Meslek Haftası'na "Diptarihte Samsun" adlı bildirimle katılmıştım. (Samsun, 29 Mayıs/3 Haziran 1963). Toplantı bir hafta sürdü ve çok faydalı oldu.


Koytakkaya Mağaraları'nda Bulunan
Bir İnsan Kafası (M.Ö. 5000)

            Bundan başka Bafra Kazası yakın çevresinde incelemeler yapıldı. Ve bir gün ara ile aynı gezi Ordu Vilâyeti'ne kadar uzatıldı. Memleketim olan Ünye'de Cevizderesi boyunda ve bu derenin Doğu'sundaki sekiler (Taraçalar) üzerinde Tarih Öncesi (Prehistorya) araştırmaları yaptım.

DTCF Kütüphanesi - Ankara

Dil ve Tarih - Coğrafya Fakültesi

            Evvelce (1944 - 1945) Rize'ye kadar yaptığım gezide bu noktadan geçerken uzaktan birkaç tabiî mağara görmüş, sekiler üzerinde çakmaktaşından yapılmış âletler toplamıştım. Biraz sonra açıklamağa çalışacağım yeni buluntular 1940 - 1941 yıllarında Samsun'un Doğu'sunda, Tekeköy'ünde Kayaaltı sığınakları önlerinde topladığım paleolitik âletlerle veya Tekeköy buluntu yerimize uzantılı bir bağlantı sağlamış ve paleolitik kültürlerin Orta Karadeniz Bölgesi'nin daha Doğu'larına uzanacağı yolundaki tahminlerimi de gerçekleştirmiştir.

Tozkoparan Mağarası

            Bu durumla Orta Karadeniz Bölgesi'nin Kuzey kısımları bütünü ile paleolitik sınırlarımız içine girmiş bulunmaktadır. Bu yeni buluntu (1963) ve Ruslar'ın Kırım ve Berikafkas Karadeniz kıyılarında tespit ettikleri paleolitik istasyonlar yahut bölgeler karşısında, paleolitik kültürlerin Karadeniz kıyılarındaki yayılışlarını Rize ve ötesine kadar uzatmak, bağlantı kurmak mümkün olacak.

Ünye'de Bastırılan Para

İlhanlı Hükümdarı Muhammed Han (Hicri 738)
Ilkhanids, Muhammad Khan, Unye mint 738 AH, silver dirham, 17 mm 1.000 gm.  UE-1932

Obverse : "Lailahe illallah Muhammed resulullah.  Ebu Bekir Ömer Osman Ali"

            Ve böylece toptan Karadeniz kıyılarının da Akdeniz'de bulduğum ve 1946'dan bu yana içinde çalıştığım Karain ve çevresi buluntulariyle  tamamen prehistorik havza durumu burada gerçekleşecektir. Şimdi görüşlerimize destek olacak ikinci ve yeni paleolitik buluntu yerimizi ve verilerini kısaca ışıklandıralım :

       
Ünye'de Jeolojik Araştırmalar Makalesi'nin Yazarı Eğitimci Orhan BORA

            Levha 1'de üst sıradaki haritada görüldüğü gibi Yüceler Köyü, Ünye'nin 7 - 8 km Doğu'sundadır. Cevizderesi'ne çok yakındır. Sahil yolu, köyün ve buluntu yerinin önünden geçer. Aynı levhadaki taslak kesintimiz gözden geçirilirse Güney yönde yapısı kütlelerden müteşekkil bir dağ sırası ve onun önünde genişlik ve yükseklikleri farklı üç sekinin yer aldığı görülür.

Yüceler Köyü'nde Yeni Paleolitik Buluntular

Yüceler Köyü'nde Alt Paleolitik Vesika

3. Seki Eteklerinde Bulunan Çakmaktaşından El Baltası

            Takriben 5, 10, 15 - 20 metre yükseklikte sıralanmış bulunan bu açık kıyı basamaklarında ikincisiyle birincisini denize bağlayan 2 metre derinlikte küçük bir sel yarıntısında üst kısımlar, killi, çakıllı ve az kumlu topraktan ibarettir.

Altın Küpe

Denizbükü Mevkiinde Bulundu

            Tabakaların alt kısımlarında yine taslakta görüldüğü gibi kalınca, koyu kahverenkli, parlak ve yağlımsı çakmaktaşı damarları bulunmaktadır. Yarıntı tabanında ise püskürük kütleler ve yer yer greler dikkati çekmektedir. Bunlar deniz sekileri olmakla beraber kilin fazlalığı, çakılların şekilleri biraz düşündürücü olmaktadır.

            Cevizderesi deltasıyla ilgili olması ihtimali üzerinde durmak, birinci sekinin ikincisine yakınlık izlerini araştırmak püskürük kütlelerin, grelerin, silekslerin yaşını çıkarmak için bu bölgede devamlı çalışmak gerekiyor.


Prof. Dr. Işın Yalçınkaya

            Sekiler konusunda Ünye'nin Doğu ve Batı'sında çalışıldığının, açık harita ve kesitler verildiğini biliyoruz. Bu kıymetli araştırmalara ve bir takım fosillere dayanılarak alt kademe dolgusunun Karadeniz Pleistoseini'ndeki Karangat safhasına (Akdeniz Tyrrhenien'i) bağlandığı da açıklanmaktadır.



Çevresinde Paleolitik Belgeler Bulunan Ünye Kalesi


Mezolitik Endüstri Bulunan Tengirdekkaya Mağaraları

            Gözlemlerimizin jeoloji, jeomorfoloji ve paleontoloji ile ilgili kısımları yukarıda belirttiğimiz gibi henüz tamamlanmamıştır. Kısa bir zamanda bu sekilerin gerçek yaşları, yapı ve sayıları hakkında daha açık deliller aramak zorundayız.

Tozkoparan Mağaraları'nda Çalışılırken

Paleolitik, Neolitik ve Bakır Devri (Bronz) Tabakaları
ve Belgeleri Çıkarılan Koytakkaya (Tozkoparan)

            Prehistorik Arkeoloji bakımından sekilerin yaş ve sayıları biraz değişiktir. Bunu da açıklamağa çalışalım : Levha 1'de alt kısımda görülen elbaltası çakmaktaşından yapılmıştır. Şekil bakımından çok kaba Şelleen (Chelléen) tip elbaltalarını andırır.

Çaybaşı Bucağı Kesiminde Bulunmuştur.

Bizans Devri'ne Ait Bir Buluntu

            Üçüncü seki eteklerinde ve toprak içinde bulunmuştur. Yontuk yüzleri üzerinde bulunan çimentolaşmış kumlu kısımlar âletin üst seki dolguları içinden geldiğini izlemektedir. Bu âlet üzerinde üç küçük okla belirtilen ezgi çentikli kısımlar baltanın özelliğini teşkil eder.


Koytakkaya Mağaraları'nda
Kül Kütleleri Arasından Çıkan
Öküz Boynuzu (M.Ö. 5000)

            Karadeniz kıyılarının ilk buluntusu olması bakımından bu sekilerde daha tipikleri bulununcaya kadar âleti açıkladığımız form içinde Alt Paleolitik vesikası olarak göstermek ve üçüncü sekinin Alt Pleistosen'de yer alacağını belirtmek yerinde olur.

            Levha 2'de ve Orta - Üst Paleolitik'le (Mustero - Orinyasiyen) ilgili olacağı kuvvetle tahmin edilen, ikilidilgi kazıyıcı (N. 1); tekli, diş çentikli yonga uç - kazıyıcı (N. 2); yuvarlak kazıyıcı (N. 3); Dilgi çakı (N. 4); kazıyıcı (N. 5); tipindeki âletlerle iri yonga kazıyıcılar (N. 6 - 7) ikinci seki kesitinde gösterilen sileks (çakmaktaşı) damarları üstündeki killi, çakıllı, kumlu tabakanın üst kısımları içinden çıkarılmıştır.


Ünye'de Eskitaş Devri'ne Ait Yeni Buluntular



http://www.korgan.8m.net/tarih.htm


http://www.korgan.8m.net/tarih.htm

            Prehistorik görüşlerimize dayanarak kıyı basamaklarından üstteki üçüncü sekinin Mindel veya Riss Regresiyonu, ikinci sekinin de Würm bir regresyonu ile ilgili bulunması ihtimalleri kuvvetli görünüyor.

            Tam sonuç, sekiler gerisinde yükselen dağlardaki tabiî mağaralarda, sekilerde yapacağım kazılara kalıyor.


http://mezopotamya.tripod.com/TasDevri1/3.html

            Çakmaktaşı damarlarının belirli aylarda köylüler tarafından sökülerek kilo hesabıyla İç Anadolu'dan gelen döğenci ustalarına satıldığını da bu arada öğrendik ve yarmalarda yapılan tahribatı da üzülerek gördük.


Tozkoparan Mağaraları'nda Bulunan Âletler (M.Ö. 5000)

            Türkiye Prehistoryası'na her zaman olduğu gibi yeni ve önemli bir bölge daha katmış ve tanıtmış olmaktan duyduğum zevkle kazı günlerine hazırlanıyorum.

Bizans Devrine Ait Bir Boğa (M.Ö. 300 - M.S. 350)

Çaybaşı Bucağı Köylerinde Bulunmuştur.
Tozkoparan

Kaya Altı Mezarı

Paleolitik Vesikalar Çıkarıldı.

Tilki Kaya Sığınağı

                                         İ. Kılıç KÖKTEN

Ünye Makaleleri Sayfasına  

Dönmek İçin TIKLAYINIZ

 

YAZDIR