ANA SAYFA            
(Bu sayfa en son 21 Ekim 2006 tarihinde güncellenmiştir.)

.

 

TRABZON VİLÂYETİ
SALNÂMELERİNDE

ÜNYE KAZASI

Hazırlayan : Kudret EMİROĞLU
Derleme :
M. Ufuk MİSTEPE
(Araştırmacı, Orman Endüstri Yüksek Mühendisi)

    

TRABZON VİLÂYETİ
SALNÂMELERİNDE

ÜNYE KAZASI
(1888 - 1892 / 14 Cilt, Temmuz 2002 - Mayıs 2005)
Trabzon İli ve İlçeleri Eğitim, Kültür ve Sosyal Yardımlaşma Vakfı Yayınları


Trabzon Vilâyeti Salnâmesi - 1888, Cilt : 13 / Temmuz 2002, Sh. 588 - 589.

ÜNYE KAZASI
Trabzon Vilâyeti Salnâmesi 1888
(13. Cilt, Temmuz 2002, sh. 588 - 593)

            Ünye Kazası Samsun'un canib-i şarkisinde ve berren Samsun'a 18 saatte vaki ve 9,570 hane ile 50,778 nüfusu câmidir. Kaza-i mezkûrun başlıca mahsulâtı hınta, şaîr, alef, çavdar, mısır, erz, fasulye, kendir, kendir tohumu, keten gibi şeylerden ibaret olup, sebze ve meyvenin hemen her nevi dahi hâsıl olmaktadır.

            Ünye Kasabası'nda bir bab mekteb-i rüşdiye olup, doksan şakirdanı vardır. Dahil-i kazada seksen beş adet mekatib-i ibtidaiye mevcut olup, şakirdanı dokuz yüz yetmiş üç neferden ibarettir. Yetmiş beş bab cevami ve mesacid-i şerife ile iki tekye, iki han, üç hamam, kırk bir kahvehane ve dört yüz üç bab dükkânı dahi vardır.

            Ünye Kasabası sahilde vaki gayet şirin ve dil-nişin bir kasaba olup, ab u havası da lâtiftir.

            Mevaridat-ı ticarîye vapurları vasıtasıyla icraata başlanılmazdan mukaddem Ünye'de cesim ve müteaddit yelken gemileri inşa edilmekte ve ahalisinin kısm-ı azâmı gemicilik sayesinde kesb-i servet ve sâmân eylemekte idi. İşte bu esnada idi ki Ünye'de müsaade-i vakit ve hal ile büyük büyük konaklar yapılmış ve orası bir suret-i faikada lemadar-i şeref ve itibar olmuş idi.

            Ancak sonraları vapurların sekter etmesiyle mevaridat-ı ticarîyenin o vesaite inhisarı yelken gemilerinin sebeb-i mahv-u itibarî olduğundan Ünye'de gemicilik sanatı âdeta mahv ve munkarız olmuş ve bina-en-aleyh bu hal oranın maişet ve saadet-i umumîyesini derece derece sektedâr eylemiştir. Maazâlik Ünye Kasabası bu günkü günde dahi mamur ve her ne aransa onda mevcuttur.

            Ünye Kasabası mevkien dahi haiz-i ehemmiyet olup, ez-an cümle Ünye Kasabası'ndan beda ile Niksar'a müntehi olmak üzere inşa ve ikmal olunan tarık vasıtasıyla iki mühim kazanın böyle yek diğeriyle ittisâl edişi oranın ehemmiyetini artırmıştır.

ÜÇÜNCÜ SINIFDAN MA'DÛD OLAN TRABZON VİLÂYETİNİN
ELVİYE-İ MÜLHAKASIYLA HER LİVANIN MÜNKASIM OLDUĞU
KAZA VE NEVAHİNİN ADED VE SINIFI VE HER KAZAYI TEŞKİL EDEN
KURA VE MAHALLAT ADEDİNİ MÜBEYYEN CEDVELDİR
esâmi-i
elviye
 esâmi-i
kaza
sınıfı aded-i
nevahi
aded-i
kura
aded-i
mahallat
Canik
Sancağı
Ordu 2 5 312 8
Fatsa 3 . 113 4
Ünye 3 1 124 10
Terme 3 . 157 2

CANİK SANCAĞI ORMANLARI

            Canik Sancağı'nda bulunan ormanların mesaha-i sathiyesi 1,095,750 dönümdür. Ormanların havi oldukları eşcarın ecnası Kızıl, Kara Ağaç, Meşe, Çınar, Pelit, Gürgen, Kayın, Kestane, Karagürgen, Ardıç eşcarından ibarettir. Sahile bû'd-u mesafeleri üç saatten on beş saate kadardır.

            İşbu ormanlardan bazısının yolları gayr-i muntazam olup, bina'en-aleyh keresteleri kura-yı mütecavire ile Samsun ahalisinin ihtetabat ve ihtiyacatına sarf ile eşcarından haricen istifade olunamıyorsa da ekseriyetle yolları muntazam olduğu cihetle sevahile kereste nakl ve sarf ve kavata tekne ve füruht olunmakta olduğu gibi - Çaltı - nam meşhur ormanlardan tersane ve tophane-i amire tertibatı için dahi her sene külliyetli kereste kat' ve nakl edilmektedir. (sh. 301)

CANİK SANCAĞI MADENLERİ

            Ünye Kazası'nın Fardil ve Köçet ve Könehor ve Gün Ali ve Demirci karyelerinde beş kıta Manganez madeni vardır. İşbu beş kıta madenin taharrisiçün mukaddema İngiltere devleti tebasından İzmir'de mukim Çon Paterson nam kimesneye 21 Şubat 96 tarihinde ruhsatname verilmiş ise de müddet-i nizamiyesi zarfında taharri edilmemiştir, derece-i servetleri bilinemiyor.

            Kezalik Ünye'nin Çakalu karyesinde Simli Kurşun madeni olup, müceddiden zuhûr etmiş ve servet-i tabiiyesi vasat halde bulunmuştur. (sh. 329 - 333)

DEVAİR-İ RUHANİYE
TRABZON RUM METROPOLİTLİĞİ

            Dört ser piskoposluğa münkasımdır. DÖRDÜNCÜSÜ merkezi Niksar olmak üzere Ordu, Fatsa, Ünye, Terme kazalarından ibarettir. (sh. 293)

UMUR-U NAFIA

            Beşinci Ünye Kasabası'ndan beda ile yine vilâyet-i müşasinileyha dahilinde Niksar Kazası'na müntehi olan tarıkdır ki Ünye Kazası dahilindeki tulu (77) kilometrodur. Bir metrodan on metroya kadar güzergâhı üzerinde yapılan köprüler dahi (38) ve on metrodan yirmi iki metroya kadar da bir aded köprü ve elli santimden üç metroya kadar (67) menfez inşa edilmiştir. (sh. 345 - 347)

ÜNYE KAZASI
Kaymakam Osman Nafiz Efendi sâlise
  Naib Reşit Efendi
  Müftü Hasan Efendi
  Mal Müdürü Halid Efendi
  Tahrirat Kâtibi İsmail Asım Efendi
MECLİS-İ İDARE-İ KAZA
Reis Kaymakam Efendi
  Aza-yı tabiiye Naib Efendi
Müftü Efendi
Mal Müdürü
Tahrirat Kâtibi
  Aza-yı müntehibe Rahmi Efendi
Tufan Efendi
İstrati Efendi
İsador Efendi
Metropolit Vekili Metrofani Efendi
MAHKEME-İ BİDAYET-İ KAZA
Reis Naib Efendi

AZA
  Halit Efendi   Markos Efendi
Başkâtip Şevki Efendi
İkinci Kâtip Mahir Efendi
Müstantik Muavini Bedros Efendi
MEMURİN-İ MÜTEFERRİKA
  Mahkeme-i şeriye başkâtibi Halil Efendi
  İkinci Kâtip İsmail Efendi
  Nüfus Memuru Ahmet Efendi
  Kâtibi Sabri Efendi
  Tapu Kâtibi Remzi Efendi
  Evkaf Vekili Ahmet Efendi
  Zabıta Memuru Ali Efendi
  Kâtibi Sabri Efendi
  Düyun-u Umumîye Memuru Ali Efendi
  Kâtibi Hakkı Efendi
  Orman Memuru Hüseyin Efendi
  Kâtibi İbrahim Efendi
  Liman Reisi Dilaver Efendi
  Telgraf Memuru Naili Efendi
  Mukavelât Muharriri Zihni Efendi
  Vergi Kâtibi Mehmet Ali Efendi
  Refiki Şevki Efendi
  Sandık Emini Ali Efendi
  Arazi Yoklama Memuru İsmail Efendi
  Tarık Kondoktörü Emin Efendi
  Polis Kemal Efendi
  Rüsumat Memuru Hakkı Efendi
  Kâtibi Salih Efendi
  Reji Müdürü Ruşen Efendi
  Kâtibi Nuri Efendi
  Mekteb-i Rüşdiye Muallimi Asım Efendi
  İdare-i Mahususa Acentesi Mehmet Efendi
  Kâtibi İbrahim Efendi
Karantina Memuru Osman Efendi
MECLİS-İ BELEDÎ
Reis Osman Efendi
AZA
  Mustafa Efendi
  Yorika Efendi
  Müfettiş Mustafa Efendi
  Anastaş Efendi
  Kalost Efendi
  Beledî Tabibi Oskhan Efendi
Kâtip Tahsin Efendi
 
  varidat-ı seneviyesi
             49806
  mesarifat-ı seneviyesi
               18000
ÜNYE KAZASINA MERBUT KARAKUŞ NAHİYESİ
Müdür Şerif Efendi
  Naib Vekili Hacı Hüseyin Efendi
  Vergi Kâtibi Ahmet Resim Efendi
  Tahrirat Kâtibi İbrahim Ethem Efendi
  Sandık Emini Hafız Ahmet Efendi
  Zabıta Memuru İsmail Ağa
MECLİS-İ NAHİYE
Reis Müdür Efendi
AZA
  Hasan Ağa
  Memiş Ağa
  Ali Ağa
  Halil Ağa

ÜNYE KAZASI
Trabzon Vilâyeti Salnâmesi 1892
(14. Cilt, Mayıs 2005, sh. 518 - 525)

KAZAYA DAİR MALÛMAT

            Ünye Kasabası Samsun'un canib-i şarkisinde ve berren Samsun'a 18 saat bu'd-u mesafede vaki ve 9,570 hane ile 50,778 [nüfusu] câmidir. Kaza-i mezkûrun başlıca mahsulâtı hınta, şaîr, alef, çavdar, mısır, erz, fasulye, kendir, kendir tohumu, keten gibi şeylerden ibaret olup, sebze ve meyvenin hemen her nevi dahi hâsıl olmaktadır.

            Ünye Kasabası'nda bir bab mekteb-i rüşdiye olduğu gibi dahil-i kazada müteaddid mekatib-i ibtidaiye dahi vardır. Kaza-yı mezkûr yetmiş beş bab câmi ve mescid-i şerif ile iki tekye, iki han, üç hamam, kırk bir kahvehane ve dört yüz üç bab dükkânı havidir.

            Ünye Kasabası sahilde vaki gayet şirin ve dil-nişin bir kasaba olup, ab u havası da lâtiftir.

            Karadeniz'de vapurlar işlemeğe başlamazdan evvel Ünye'de cesim ve müteaddit yelken gemileri inşa edilmekte ve ahalisinin kısm-ı azâmı gemicilik sayesinde kesb-i servet ve sâmân eylemekte idi. İşte bu esnada idi ki Ünye'de müsaade-i vakit ve hal ile büyük büyük konaklar yapılmış ve orası bir suret-i faikada lemadar-i şeref ve itibar olmuş idi.

            Ancak sonraları vapurların tekessür etmesiyle mevaridat-ı ticarîyenin o vesaite inhisarı yelken gemilerinin sebeb-i mahv-u itibarî olduğundan Ünye'de gemicilik sanatı âdeta mahv ve munkarız olmuş ve binaenaleyh bu hal oranın maişet ve saadet-i umumîyesini epeyce sekte-dâr eylemiştir. Maa-zâlik Ünye Kasabası bu günkü günde dahi mamur ve mesut ve her ne aransa onda mevcuttur.

            Ünye Kasabası mevkien dahi haiz-i ehemmiyet olup, ez-cümle Ünye Kasabası'ndan beda ile Niksar'a müntehi olmak üzere inşa ve ikmal olunan tarık vasıtasıyla iki mühim kazanın böyle yek diğeriyle ittisâl edişi oranın ehemmiyetini artırmıştır.

ÜNYE KAZASI
  esâmi                      rütbe           mecidî   esâmi                           rütbe
  Kaymakam Reşit Paşa Miralay 3
  Naib Ahmet Refet Efendi
  Müftü Hasan Efendi
  Mal Müdürü Halid Efendi
Tahrirat Kâtibi İsmail Efendi
MECLİS-İ İDARE-İ KAZA
                         Reis Kaymakam Efendi

Aza-yı
tabiiye

  Naib Efendi
  Müftü Efendi
  Mal Müdürü
  Tahrirat Kâtibi
  Met
ropolit Vekili Metrofani Efendi
  Rahmi Efendi
  Tufan Efendi sâlise
  İstrati Efendi
  İsador Efendi

Aza-yı
müntehibe

MAHKEME-İ BİDAYET-İ KAZA
                        Reis Naib Efendi

Aza

  Hüsnü Efendi
  Mıgırdıç Ağa
  Başkâtip Ahmet Efendi
  İkinci Kâtip Mahir Efendi
  Müstantik Muavini Osman Efendi
MEMURİN-İ MÜTEFERRİKA
  Mal Müdürü Muavini Mehmet Ali Efendi
  Refiki Şevki Efendi
  Nüfus Memuru Ahmet Efendi
  Zabıta Memuru Şemsi Efendi
  Kâtibi Basri Efendi
  Düyun-u Umumîye Memuru Şevki Efendi
  Kâtibi Hüseyin Hüsnü Efendi
  Orman memuru Hüseyin Efendi
  Kereste Memuru Hacı İbrahim Efendi
  Liman Reisi Dilâver Efendi
  İdare-i Mahsusa Acentesi Mehmet Efendi
  Kâtibi İbrahim Efendi
  Bank Muhasebe Kâtibi Ali Rıza Efendi
  Sandık Emini Rüştü Efendi
  Nüfus Kâtibi Rıza Efendi
  Rüsumat Memuru İsmail Hakkı Bey
  Kâtibi Salih Efendi
  Karantina Memuru Osman Efendi
  Kâtibi Nuri Efendi
  Mekteb-i Rüşdiye Muallimi Asım Efendi
  Rika Muallimi İsmail Efendi
  Bevvap Ali Rıza Efendi
  Reji Müdürü Foti Efendi
  Telgraf Memuru Naili Efendi

Polis Kâmil Efendi

MECLİS-İ BELEDÎ
                        Reis Osman Efendi

Aza

  Mustafa Efendi
  Yorika Efendi
  Anastaş Efendi
 
  Müfettiş Mustafa Efendi
  Beledî Tabibi Oskhan Efendi
  Kâtip Tahsin Efendi
  Kalost Efendi

Aza

  varidat-ı seneviyesi

              49,806

  mesarifat-ı seneviyesi

               18,000

ÜNYE KAZASINA MERBUT KARAKUŞ NAHİYESİ

  Müdür Musa Kâzım Efendi
  Naib Vekili Şükrü Efendi
  Mal Kâtibi İbrahim Efendi
  Vergi Kâtibi Server Efendi
       

DEVAİR-İ RUHANİYE
TRABZON RUM METROPOLİTLİĞİ

            Dört serpiskoposluğa münkasımdır. DÖRDÜNCÜSÜ merkezi Niksar olmak üzere Ordu, Fatsa, Ünye, Terme kazalarından ibarettir. (sh. 283)

CANİK SANCAĞI ORMANLARI

            Canik Sancağı'nda bulunan ormanların saha-i sathiyesi 1,095,750 dönümdür. Ormanların havi oldukları eşcarın ecnası Kızıl, Kara Ağaç, Meşe, Çınar, Pelit, Gürgen, Kayın, Kestane, Karagürgen, Ardıç eşcarından ibarettir. Sahile bû'd-u mesafeleri üç saatten on beş saate kadardır.

            İşbu ormanlardan bazısının yolları gayr-i muntazam olup, binaenaleyh keresteleri kura-yı mütecavire ile Samsun ahalisinin ihtitabat ve ihtiyacatına sarf ile eşcarından haricen istifade olunamıyorsa da ekseriyetle yolları muntazam olduğu cihetle sevahile kereste nakl ve sarf ve kavata, tekne ve sair alât imal edilerek vilâyet dahilindeki pazar yerlerine sevk ve füruht olunmakta olduğu gibi "Çaltı" nam meşhur ormanlardan tersane ve tophane-i amire tertibatı için dahi her sene külliyetli kereste kat' ve nakl edilmektedir. (sh. 303)

CANİK SANCAĞI MADENLERİ

            Ünye Kazası'nın Fardil ve Köçet ve Könehor ve Gün Ali ve Demirci karyelerinde beş kıta Manganez madeni olup taharrisiçün mukaddema İngiltere devleti tebasından İzmir'de mukim Çon Paterson nam kimesneye 21 Şubat 96 tarihinde ruhsatname verilmiş ise de müddet-i nizamiyesi zarfında taharriyat icra olunmadığından derece-i servetleri bilinemiyor.

            Kezalik Ünye'nin Çeklu karyesinde müceddiden bir Simli Kurşun madeni zuhûr etmiş ve servet-i tabiiyesi vasat halde bulunmuştur. (sh. 339)


Devam Edecek

Ünye Makaleleri Sayfasına  

Dönmek İçin TIKLAYINIZ

 

YAZDIR